دستیابی به روشی طبیعی برای نواختن سازهای زهی
مقدمه:
توجه به ساختار طبیعی بدن و از بین بردن تنشهای عضلانی و مفصلی اولین شرط نوازندگی بدون آسیب است. انجام تکنیکهای حرکتهای اصلاحی بدن (روش الکساندر، ویلیامز، مکنزی و…) این آسیبها را به حداقل میرساند و در مواردی هم از بین میبرد. این تکنیکها را باید شناخت و در نوازندگی هم اعمال کرد. دکتر توماس کُتیک مقدمهای برای این روش ارائه میکند و تکنیکها و تمریناتی را نشان میدهد.(زهرا نصیری)
دکتر تامس کُتیک
دکتر تامس کتیک در دانشگاه موسیقی فِراست میامی و دانشگاه بین¬المللی فلوریدا به تدریس مشغول است و به طور منظم مستر کلاس و سخنرانی برگزار می¬کند. مایکل تیرسون تامس او را هنرمندی بی¬نظیر خطاب کرده است. او برنده جایزه اول مسابقه موسیقی ملی در آرژانتین 1997 و برنده جایزه دولت کانادا در سالهای 2003- 2005 بود. دکتر کتیک بیش از 10 سی دی منتشر کرده است که شامل تمام آثار ویولن- پیانوی شوبرت و 16 سونات موتزارت است. او مدیر سابق سمفونی دنیای جدید بود و با اعضای کوارتت¬های زهی کلیولند، میامی، پروآرته، وَگلِر، وِرمیر، توکیو و اِندِلیون همکاری داشته است. در حال حاضر عضو کوارتت زهی آمِرنِت و دوئت کوتیک/لین است.
این مقاله شامل تکنیکها و روشهای سادهای است که در آن نوازندگان در هر سطح میتوانند براحتی به رویکردی طبیعی در نوازندگی دست یابند. انجام این تمرینات باعث اصلاح و بهبود دامنه حرکتی میشود و نوازنده کنترلی سیال و سرزنده خواهد داشت و از تنش، درد و آسیبهای احتمالی جلوگیری میکند.
اولین و مهمترین قدم شناسایی عادات حرکتی نامناسب است که در عملکرد طبیعی ما اختلال ایجاد می کند. وقتی ناگهان میترسیم، به طور طبیعی دچار هول و تشویش آنی میشویم، مثل زمانیکه صخره نوردی می کنیم. ولی وقتی آن را در نوازندگیمان (بخاطر نگرانی از تغییر پوزیسیونهای سخت در آزمون و کنسرتهای مهم) وارد میکنیم زیانبخش است. بعضی افراد قبل از پاسخگویی به این عادت، ناخودآگاه بدنشان را منقبض میکنند تا دقت بیشتری داشته باشند. برای کمک به اصلاح این عادت مدرس از هنرجو میخواهد که در وسط قطعه متوقف شود و آرشه را از روی ساز بردارد. بعد زانوها، گردن، فک را شل کند، بازوها و بالاتنه را بچرخاند و بعد دوباره بنوازد. بجای تمرکز بیش از حد برای درست نواختن پاساژ، مراقبت از بدن را تمرین کنید. تلاش و تمرین بیش از حد، ناخودآگاه عادات بدی را ایجاد خواهد کرد که تاثیری منفی در رسیدن به اهدافمان خواهد داشت.
وقتی به نواختن نوازندگان مشهور دقت میکنیم، میتوانیم آرشهگیریها و پوزیشنهای متفاوت آنها را رعایت کنیم ولی مسئله فقط پوزیشن نیست بلکه آگاهی و هدایت عکس العمل طبیعی بدن است.
تکنیکها و تمرینات
از هنرجو بخواهید تا شما را هل دهد ولی شما مقاومت کنید و محکم سر جایتان بمانید. بعد دوباره این کار را تکرار کنید؛ اما این دفعه انعطافپذیر باشید و به بدنتان اجازه بدهید حرکت کند. با این حرکت یاد میگیریم که با شل کردن بدن براحتی میتوان حرکت کرد.
تصور کنید که سر بهآرامی با طناب به بالا کشیده میشود. سر، گردن و ستون فقرات را در مسیر مستقیم نگهدارید. بدن را کاملاً رها کنید و احساس سبکی را تجربه کنید.انگار بدن خودش حرکت میکند. وزن بدن و جاذبه را همزمان احساس کنید.
شانهها را بالا ببرید و بعد رها کنید. دستها کاملاً آویزان شود.
دست را بالا ببرید و بعد رها کنید. درافتادن دست کنترلی نداشته باشید.
دست هنرجو را بگیرید و آن را در تمام جهات حرکت دهید. دست باید بدون کنترل هنرجو حرکت داده شود.
هنگام نواختن سر را بچرخانید و در تمام جهات حرکت دهید.
فک را شل کنید. دندانها را فشار ندهید. با دهان باز تمرین کنید. بیسکوییت یا چوب بستنی بین دندانها قرار دهید.
آرنج دست چپ را روی استند (پایه نت یا پیانو) قرار دهید. وزن دست را رها کنید و از آن لذت ببرید یا از کسی بخواهید که بازوی شمارا نگه دارد و وزن دست را رها کنید.
از کسی بخواهید حلزونی ویولن را بگیرد و انگشتان را روی گریف قرار دهید. وزن دست را رها کنید.
شل کردن دست در تغییر پوزیسیون حائز اهمیت است. با یک انگشت تمرین کنید. قبل و حین تغییر پوزیسیون دست را شل کنید. آرنج را روی پیانو یا استند قرار دهید یا از معلم بخواهید دستتان را نگه دارد.
هرازگاهی شست دست چپ را رها کنید تا مطمئن شوید راحت و آسوده است.
با دست چپ زیر بغلدست راست را بگیرید. دست راست را در تمام جهات حرکت دهید و بررسی کنید عضلات دستتان منقبض نشده باشند.
ساعدتان را حرکت دهید تا مطمئن شوید آرنج شل است.
کیفی را روی شانه دست راست آویزان کنید تا مطمئن شوید که شانه منقبض نیست. میتوانید از یک حوله سنگین هم استفاده کنید.
آرنج دست راست را روی استند یا پیانو قرار دهید. از اینکه وزن دست را رها کردید لذت ببرید. ساعد را آزادانه حرکت دهید.
پیچ آرشه را با شست، انگشت دوم و سوم بگیرید. تمام وزن بدن را روی پایتان بیندازید تا بدون هیچ تنشی صدای خوبی ایجاد شود.
آرشه را با تمام انگشتان بگیرید و بنوازید. بعد با بندهای وسط انگشتان آن را بگیرید. بعد به وضعیت معمول آرشهگیری بروید. نکته مهم این است که آرشه را بهراحتی بگیرید و اجازه دهید که انرژی از کمر، شانه، بازو، ساعد، دست و انگشتان شما به سمت آرشه و سیم منتقل شود.
به دیوار تکیه دهید. حس کنید که همه وزنتان روی پاها قرار دارد. ران پا برای تحمل وزنتان خیلی درگیر میشود. باید باسن راحت باشد و کمر و تنه را هم صاف به دیوار تکیه دهید. متوجه خواهید شد که چگونه و بدون هیچ تلاشی صدایی پرطنین خواهید داشت.
روی زمین دراز بکشید و کتف را کاملاً روی زمین قرار دهید. هر تنش اضافی سر، گردن و شانه قابلتوجه خواهد بود. کمر باید کاملاً روی زمین قرار گیرد و باسن راحت باشد.
درنهایت تمام موارد جدید را هنگام نوازندگی بکار گیرید و آزادانه حرکت کنید تا بدون هیچگونه دغدغهای عملکردی بهتر داشته باشید.
برخی از تمرینات ممکن است برای همه مناسب نباشند. قبل از انجام هر تمرین عواملی مانند انعطافپذیری، قدرت و سلامت بدن را نظر بگیرید تا مشخص شود که آن تمرین خاص مناسب شما باشد در غیر این صورت ممکن است باعث آسیبدیدگی به نوازنده، ساز و آرشه شود. بهتر است قبل از انجام تمرینات با پزشک یا فیزیوتراپ مشورت کنید.
